Pierwszym problemem, z którym spotyka się nowy pompiarz, to założenie wkłucia. Niby diabetyk jest przyzwyczajony do ciągłego kłucia penem z insuliną czy nakłuwaczem przy mierzeniu cukru, jednak – kiedy dostaje do rąk wkłucie do pompy – zaczynają się wątpliwości. Firma Medtronic MiniMed już dawno wprowadziła do sprzedaży urządzenie o nazwie „serter”, które jest jakby automatem do zakładania zestawu infuzyjnego. Także firma Roche jesienią będzie sprzedawać takie urządzenie, więc osoby, które czują się niepewnie przy samodzielnym zakładaniu wkłucia, będą miały pewnego rodzaju pomoc. Jest ono szczególnie przydatne dla rodziców dzieci, które boją się igły, ponieważ skraca się czas całego ukłucia i nie ma „szamotania się”, aby złapać skórę dziecka. Czy jednak jest to aż tak idealne rozwiązanie? Zakładając wkłucie za pomocą automatu nie tworzy się fałdu skóry (tak jak zazwyczaj robi się np. przy użyciu pena) i przez to, że skóra nie jest napięta, ból jednak występuje. Gdy zakłada się wkłucie bez użycia automatu, jedną ręką przytrzymuje się skórę i dzięki temu naczynka nie są tak ukrwione, więc ból jest prawie zerowy. Każdy odczuwa to inaczej i każdy powinien wypróbować kilka technik, żeby zdecydować się co jest odpowiednie. Osobiście na początku zakładanie nowego wkłucia było dla mnie koszmarem. Smarowałam wybrane miejsce maścią Emla (maść znieczulająca, wydawana na receptę), potem czekałam dłuższą chwilę (ponad pół godziny, choć pielęgniarki twierdzą, że 5 minut wystarczy), żeby maść zaczęła działać, a następnie z ciężkim sercem przymierzałam się kolejne długie minuty do zrobienia wkłucia. Denerwowałam się, że nie mam automatu. Teraz nawet o nim nie myślę. Kiedyś musiałam zmienić wkłucie poza domem. Emli nie miałam… I okazało się, że to zupełnie nie bolało! Maść poszła w odstawkę. Robiąc każde nowe wkłucie zastanawiam się czy może TYM RAZEM zaboli. I nic! To po prostu nie boli! A – szczerze mówiąc – wcale nie należę do osób z wysoką tolerancją jakiegokolwiek bólu

Kolejne pytanie jakie się nasuwa początkującemu pompiarzowi brzmi: „Jak często wymieniać wkłucie?”. Producenci zalecają zmianę wkłuć teflonowych co 3 dni, a metalowych nawet co 2 dni. Warto się tego trzymać, ponieważ nawet jeśli wkłucie jest dobrze założone, to po kilku dniach tkanka, w którą wbite jest wkłucie, przesiąka insuliną (nie wolno zapominać, że pompa podaje dawkę bazową non-stop) i gorsze jest jej wchłanianie. Poza tym, jeśli nie zmieniamy wkłucia wystarczająco często, mogą pojawić się zrosty. I będą one tym większe, im dłużej zostawiamy wkłucie w jednym miejscu. Jak każda ciekawska istota, postanowiłam raz spróbować ile dni wkłucie będzie dobrze działać (czyli cukry będą w normie). Wytrzymało 11 dni. Ale zrost mam do dzisiaj… Znam osobę, która twierdzi, że nosiła wkłucie 26 dni. Trochę ciężko mi w to uwierzyć, no ale przecież ludzie są różni i różne są reakcje organizmu. W każdym razie nie warto czekać z wymianą zestawu infuzyjnego do czasu aż cukry zaczną skakać. 4-5 dni to – moim zdaniem – bezpieczny czas.

Zdarza się jednak, że wkłucie odczepia się samo. Może się tak stać, gdy np. nieostrożnie się rozbieramy lub ktoś nas szarpnie (słyszałam o dziecku, któremu brat – dla zabawy – wygryzł wkłucie… - no ale to są przypadki ekstremalne). Wkłucie czasami odkleja się w czasie kąpieli. Jeśli jest to problem plastra, a raczej cechy naszej skóry, zawsze można przykleić dodatkowy plaster, najlepiej wodoodporny.

Innym problemem może okazać się reakcja alergiczna na założone wkłucie. Bardzo rzadko (ale jednak) występuje uczulenie na teflon. Skóra pod plastrem jest zaczerwieniona, swędzi, a insulina nie jest dobrze wchłaniana, cukry są wysokie i nie da się ich zbić bolusem korekcyjnym (wtedy należy zbić cukier za pomocą pena, który zawsze powinien być pod ręką). W takim przypadku należy używać wkłuć metalowych (np. Accu-Chek Rapid-D Link). Na początku mojej terapii za pomocą pompy insulinowej właśnie tego typu uczulenie wystąpiło. Byłam prawie przekonana, że to alergia na teflon. Jednak okazało się, że chodziło o rodzaj dezynfekcji przed zrobieniem wkłucia. Smarowałam miejsce spirytusem, a teraz przemywam je wodą i wszystko się uspokoiło.

Jeśli spotkaliście się z innymi problemami, podzielcie się rozwiązaniami, a jeśli trapi Was coś, na co nie znacie lekarstwa, też piszcie i poszukamy pomocy.

Pozdrawiam Was!

Monika Szurdyga

Artykuły na podobny temat:

1. Rok walki o pompę insulinową
2. Wybór odpowiedniego zestawu infuzyjnego
3. Początki cukrzycy i początki z pompą insulinową

Przez 7 lat byłam nauczycielką języka angielskiego w liceum oraz gimnazjum, aktualnie próbuję swoich sił w Internecie. Będę pisać artykuły i odpowiadać na pytania związane z codziennym życiem diabetyka (z pompą i bez). Nie bójcie się pytać nawet o najbardziej błahe sprawy!

W momencie podjęcia decyzji o terapii za pomocą pompy insulinowej, pojawia się cała masa pytań. Jedne poważne, inne mniej. Na przykład: „czy życie z pompą wygląda inaczej w oczach kobiety niż mężczyzny?" Hm, pytanie to jest chyba podobne do tego czy płeć ma wpływ na formę spędzania wolnego czasu czy wybór modelu samochodu. Wszystko zależy od upodobań danego człowieka i jego charakteru. Fakt jak postrzegamy świat zależy od wrażliwości człowieka i trudno tu o bardziej krzywdzące uogólnienie niż to, że mężczyźni są mniej wrażliwi. Jednak trzeba przyznać, że kobiety mają swoje specyficzne problemy, które wpływają na ich zachowanie.

Jak więc wygląda „pompiarskie życie" w damskiej wersji? Na pierwszy rzut oka wydaje się łatwiejsze z tej prostej przyczyny, że kobieta ma o jedno miejsce więcej na schowanie pompy. Gdzie? Oczywiście w biustonoszu! Należy zadbać tylko o jego odpowiedni model (troszkę bardziej zabudowany) i być świadomą, że jeżeli będziemy musiały wyciągnąć pompę w miejscu publicznym, może to być troszkę krępujące, ale zawsze da się to zrobić! A jeśli nie chcemy "powiększać" biustu pompą (tak, wygląda na większy, gdy siedzi w nim pompa!), to możemy zaopatrzyć się w specjalne etui mocowane do bielizny (jak na zdjęciu powyżej).

I prawdę mówiąc, jest to jedyna różnica między kobietami a mężczyznami w temacie pompy. Pytaniem, które zazwyczaj pojawia się na początku jest: „a co zrobić z pompą w nocy?" Tu trzeba wypróbować kilka sposobów i wybrać ten najodpowiedniejszy. Niektórzy przypinają pompę do piżamy, co może przeszkadzać, szczególnie przez kilka pierwszych nocy. Jest to jednak kwestia przyzwyczajenia i po tygodniu/miesiącu zupełnie nieświadomie w czasie snu przesuwa się pompę w takie miejsce, żeby nie przeszkadzała. Można także założyć koszulkę typu „topik" i tam nosić pompę w nocy. Są osoby, dla których jest to jedyna metoda na spokojny sen. I tak na przykład: ponieważ najbardziej lubią spać na brzuchu, ich pompa „śpi" w topiku pod pachą. Jest też możliwość umocowania pompy na nodze lub ręce przy pomocy specjalnego paska na rzep. Osoby, które nie wiercą się w nocy, mogą położyć pompę pod poduszką albo gdzieś w pobliżu. Pompy na noc się nie odłącza, ponieważ wymagałoby to podania odpowiedniej dawki insuliny długo-działającej, a to - jak wiadomo - powoduje efekt brzasku, z którym pompa (dzięki dobrze dobranej bazie) radzi sobie idealnie. Po co więc zaburzać dobrze ustalony rytm?

Innym zagadnieniem dla pompiarza jest życie intymne. Ponieważ seks to rodzaj wysiłku fizycznego, bez problemu możemy odłączyć pompę i cieszyć się zupełną swobodą i bliskością ukochanej osoby. Jeżeli cukier jest wysoki albo niechętnie odpinamy pompę, zawsze można ulokować ją w specjalnym etui na udzie i traktować jako część siebie, bo przecież w czym ona może przeszkadzać? Dużo tutaj zależy od naszego nastawienia. Jeśli jest ono pozytywne, takie samo będzie w oczach partnera i z pewnością życie intymne nie ucierpi z powodu pompy. Będzie wręcz przeciwnie, bo przecież pompa pozwala na lepsze wyrównanie cukrzycy, a dzięki temu nasze samopoczucie (i często samoocena) jest lepsze, prawda?

Zbliżają się wakacje i dlatego wiele osób zastanawia się co zrobić z pompą na plaży czy basenie. Jest to podobna sprawa do seksu: wysiłek fizyczny. Dlatego - gdy wchodzimy do wody, żeby popływać czy ponurkować - pompę zostawiamy gdzieś w cieniu. Cień jest niezwykle istotny, ponieważ insulina przechowywana w wysokich temperaturach traci swoje właściwości. Pomocna może tu być izotermiczna torebka, do której chowamy pompę. Na wkłucie nakładamy tę samą nasadkę co przy wieczornej kąpieli, żeby zabezpieczyć przed zalaniem wodą. Istnieją specjalne etui neoprenowe, które są wodoodporne, ale naprawdę nie ma potrzeby pływania z pompą, bo wysiłek, który wykonujemy równoważy brak dawki bazowej (nawet przez godzinę lub dwie). Po wyjściu z wody mierzymy poziom cukru i często okazuje się, że podłączenie pompy wcale nie jest konieczne , bo cukier jest raczej za niski. Warto zauważyć, że w czasie wakacji może być konieczne obniżenie bazy, ponieważ zazwyczaj w tym okresie więcej się ruszamy, a brak stresu sprawia, że poziomy cukru są niższe niż w ciągu roku.

Pytaniem niekoniecznie wakacyjnym jest alkohol. Ale czy ludzie chorzy na cukrzycę aż tak różnią się od innych? Nawet dla zupełnie zdrowego człowieka alkohol jest szkodliwy! Cukrzyk - decydując się na wypicie alkoholu - musi tylko pamiętać, że może on obniżyć zdolność zauważenia niedocukrzenia. W momencie hipoglikemii wątroba produkuje glukozę, jednak kiedy w organizmie znajduje się alkohol, zdolność do jej produkcji zostaje osłabiona. Podczas picia alkoholu warto cały czas coś jeść. I koniecznie należy przed położeniem się spać zjeść węglowodany złożone, które będą długo trawione (np. kromkę z chleba pełnoziarnistego lub razowego z serkiem topionym), ponieważ alkohol obniża poziom cukru we krwi wiele godzin po jego spożyciu. Lampka wina do niedzielnego obiadu czy kufel piwa w piątkowy wieczór z przyjaciółmi - to żadne przestępstwo! Cukrzyk nie ma powodów, by obawiać się, że parę łyków alkoholu (tym bardziej wypitych w trakcie posiłku) zrujnuje ciężko wypracowaną normoglikemię.

Oprócz tych głównych kwestii, często pojawiają się drobniejsze pytania ze strony pompiarzy-nowicjuszy. Niektórych trapi pytanie co zrobić z pompą w toalecie lub biorąc prysznic, innych czy przypadkowe upuszczenie pompy nie uszkodzi jej. W momencie korzystania z toalety, jeśli pompa jest przypięta np. do spodni lub schowana w kieszeni, sprawa może być trochę utrudniona. Pompę należy więc wyjąć i trzymać w ręce lub położyć w pobliżu. Jeżeli dren jest długi, to opuszczenie spodni nie powinno nastręczać jakichkolwiek problemów. Gdy bierzemy prysznic, odłączamy pompę na ten (krótki przecież) czas. Planując dłuższą kąpiel, zawsze możemy podać 0,2 - 0,3 jednostki insuliny bolusem, żeby wyrównać brak bazy. Natomiast jeśli chodzi o uszkodzenie pompy przy ewentualnym upuszczeniu, to - przynajmniej te firmy Roche - są naprawdę odporne: reprezentanci udowadniają to rzucając pompą o podłogę... I pompa wychodzi z tego bez szwanku, dlaczego więc miałaby ucierpieć podczas naszej nieuwagi?

Temat miejsca wkłucia, rodzajów zestawów infuzyjnych i częstotliwości ich wymiany, to temat-rzeka. Zainteresowanych zachęcam do przeczytania artykułów, które pojawiły się w serwisie już jakiś czas temu:

Zestawy infuzyjne: wybór miejsca wkłucia

Wybór odpowiedniego zestawu infuzyjnego

Nadal pozostały pytania lub wątpliwości? Podzielcie się nimi i będziemy szukać odpowiedzi!

Pozdrawiam Was serdecznie!

Monika Szurdyga

Artykuły na podobny temat:

1. Poradnik zestawy infuzyjne – Odłączanie i ponowne podłączanie pompy insulinowej
2. Smiths Medical zaprzestaje produkcji pompy insulinowej Deltec Cozmo, Roche wymienia je na Accu-Chek Spirit
3. Początki cukrzycy i początki z pompą insulinową

Cechy i korzyści:

Uniwersalność kontra zestawy dedykowane

• Większość zestawów infuzyjnych dostępnych na rynku jest uniwersalna. Wykorzystują one połączenia typu Luer-lock i mogą współdziałać z wszystkimi pompami insulinowymi, które są dostosowane do standardu połączenia typu Luer-lock.
• Pompy insulinowe Paradigm® firmy Medtronic MiniMed wykorzystują wyłącznie zestawy firmowe (dedykowane), inne niż uniwersalne zestawy wykorzystujące standard Luer lock. Dlatego tylko zestawy infuzyjnego wyprodukowane przez firmę Medtronic MiniMed mogą współpracować z tego typu pompami.

Stalowa igła kontra miękka kaniula:

• Stalowe igły mogą być stosowane u osób z alergią na materiały teflonowe oraz osób, które mają problemy ze skręcaniem się bądź wypadaniem wkłuć miękkich. Wykorzystywane są również u osób z dużą masą mięśniową i małą grubością podskórnej tkanki tłuszczowej. Ten rodzaj wkłucia powinien być zmieniany co 24-48 godzin.
• Miękkie (teflonowe) zestawy infuzyjne są bardziej popularne niż stalowe zestawy infuzyjne. Szczególnie w USA stosowanie tych pierwszych jest głównie uważane za bardziej wygodne. Miękkie wkłucia są polecane osobom uczulonym na nikiel. Wkłucie jest zakładane dzięki stalowej igle (prowadnicy), która jest usuwana po prawidłowym umieszczeniu wkłucia w tkance podskórnej. Ten rodzaj wkłucia powinien być zmieniany co 48-72 godzin.

90⁰ kontra wkłucie kątowe

• 90⁰ wkłucia są wprowadzane prosto do skóry pod kątem 90⁰ i posiadają krótszą igłę/kaniulę niż wkłucia zakładane pod kątem ostrym. Dlatego też wkłucia 900 są dogodne kiedy trzeba zmienić wkłucie szybko co jest chwalone np. przez ludzi, którzy mają strach przed długimi igłami. Wkłucia te zapewniają również właściwą głębokość wprowadzenia. Zróżnicowane długości igły/kaniuli są dostosowane do różnych grubości podskórnej tkanki tłuszczowej.
• Wkłucia kątowe są wprowadzane do skóry pod kątem 30-450 posiadając przy tym dłuższą igłę/kaniulę. Dlatego też ten rodzaj wkłuć jest właściwy do powolnego zakładania. Poprzez zmianę konta można regulować głębokość wprowadzenia wkłucia w zależności od grubości podskórnej tkanki tłuszczowej. Prawidłową głębokość osiągamy dzięki metodzie prób i błędów.
• Niezależnie od typu zestawu infuzyjnego oraz tego czy jest ono wprowadzane wolno czy szybko powinno się wprowadzać wkłucie w sposób łagodny i płynny.

Długość drenu

• Większość zestawów infuzyjnych jest oferowanych ze zróżnicowaną długością drenu, która służy dopasowaniu do rozmiaru i budowy ciała oraz noszenia pompy insulinowej w różnych pozycjach (jest niezwykle istotne aby zapewnić dostateczną długość drenu by móc swobodnie wykonywać czynności dnia codziennego jak np. korzystanie z toalety).

Okres użycia

• Stalowa igła - zmiana co 24-48 godzin
• Miękka kaniula - zmiana co 48-72 godzin

Opcje pakowania zestawów infuzyjnych

• Część zestawów jest infuzyjnych jest zaopatrzona w dren lub jest dostępna bez drenu. Umożliwia to swobodną zmianę wkłucia co 2-3 dni bez potrzeby zmiany dreny, który można używać przez kolejne dni (zobacz informacje producenta na temat okresu użycia drenów). Dzięki wymianie drenu w dłuższych odcinkach czasowych insulina znajdująca się wewnątrz drenu nie jest marnowana jak miałoby to miejsce przy każdej wymianie wkłucia.

Pojemność wypełnienia drenu

• Im dłuższy dren tym większa ilość insuliny jest niezbędna do jego wypełnienie. Do wypełnienia 10 cm drenu potrzeba ok. 1 jednostki insuliny U100.

Technika zakładania wkłucia

• Cześć osób preferują szybkie założenie wkłucia podczas gdy inni wolą powolne, kontrolowane założenie wkłucia. Zobacz diagram wyboru odpowiedniego zestawu infuzyjnego na końcu tego rozdziału aby zobaczyć, który rodzaj wkłucia przystosowany jest do której techniki.
• Niezależnie od techniki zakładania powinno się wprowadzać wkłucie w sposób łagodny i płynny.
• Jednorącz kontra oburącz
  • Wkłucia, które mogą być zakładane przy użyciu jednej ręki są użyteczne:
    - u osób z zaburzeniami zręczności
    - u osób, które mogą korzystać tylko z jednej ręki
    - w trudno dostępnych dla obu rąk miejscach wkłucia

  Zazwyczaj wkłucia typu 90⁰ mogą być założone przy użyciu tylko jednej ręki, ponieważ ich wprowadzenie nie wymaga ujmowania fałdu skórnego.

Urządzenie do automatycznego zakładania wkłuć

• Urządzenia do automatycznego zakładania wkłuć są dostępne z niektórymi rodzajami zestawów infuzyjnych i są pomocne u osób, które boją się ręcznie wprowadzać zakładać wkłucie. Chociaż zakładanie wkłuć przy użyciu automatów uważane jest za bardziej wygodne gdyż jest właściwie bezbolesne, poniższe aspekty muszą być rozpatrzone:

- Użytkownicy pomp insulinowych muszą być zawsze przygotowani do ręcznego założenia wkłucia na wypadek uszkodzenia lub zepsucia automatu.

- Automatyczne urządzenie do wkłuć może być kosztowne.
- Użycie automatyczne urządzenia do wkłuć może być bardziej czasochłonne.
- Automatyczne urządzenie do zakładania wkłuć pod kątem ostrym obniża kontrolę użytkownika nad głębokością wprowadzenia wkłucia.

Materiały, z których wykonane są zestawy infuzyjne oraz alergie

• Igły wykorzystywane we wkłuciach stalowych są wykonane z czystej, chirurgicznej stali.
• Kaniule wykorzystywane we wkłuciach miękkich są wykonane z Teflonu®.
• Wszystkie zestawy infuzyjne są pozbawione jakichkolwiek dodatków Lateksu i PVC.
• Część ludzi jest uczulona na lepki opatrunek lub klej użyty przed producentów w zestawach infuzyjnych. W takim przypadku polecane jest przestawienie się na inny rodzaj zestawu infuzyjnego (RapidLink, Rapid-D-Link oraz FlexLink wykorzystują klej Scapa, TenderLink oraz Medtronic Quick-Set wykorzystują natomiast klej Beiersdorf).

Tymczasowe odłączanie się

• Większość zestawów infuzyjnych pozwala na tymczasowe odłączanie się od pompy insulinowej i wkłucia. Jest to przydatne przy wykonywaniu niektórych czynności, przy których pompa może przeszkadzać a także przy zmianie wkłucia bez jednoczesnej zmiany drenu.
• Połączenie może być umiejscowione bezpośrednio przy wkłuciu bądź też w pewnej odległości od niego na przebiegu drenu. Ten drugi rodzaj połączenia jest określany w Stanach Zjednoczonych jako „świński ogonek".

„Świński ogonek" zaleca się kiedy wkłucie jest zakładane w miejscu trudniej dostępnym a także pozwala na rozłączenie bez bezpośredniej manipulacji przy miejscu wkłucia. Jest on również dogodny dla dodatkowej fiksacji zestawu co zapobiega i chroni wkłucie przed wyszarpaniem.

Drzewko decyzji wyboru zestawu infuzyjnego

• To proste drzewko decyzji pomoże wybrać początkowym użytkownikom pomp Accu-Chek odpowiedni zestaw infuzyjny. Logiczna decyzja oparta jest na czterech podstawowych czynnikach: kąt wkłucia, alergia na stalowe igły, szybkość zakładania wkłucia oraz budowa ciała Dokonując odpowiedniej decyzji dla każdego czynnika oddzielnie można finalnie zdecydować o wyborze odpowiedniego zestawu infuzyjnego.
• Dzięki posiadanemu doświadczeniu, użytkownicy pomp insulinowych mogą wykorzystywać różne rodzaje zestawów infuzyjnych w różnych okolicznościach. Np. użytkownik pompy insulinowej może preferować jeden rodzaj zestawu infuzyjnego w lecie a inny podczas zimy; kobiety mogą zmienić na igły stalowe w przebiegu ciąży; atleta może preferować Accu-Chek TenderLink podczas zawodów sportowych podczas gdy normalnie używa np. Accu-Chek FlexLink.

Artykuły na podobny temat:

1. Jak to naprawdę jest z pompą insulinową?
2. Zestawy infuzyjne – Wybór miejsca wkłucia
3. Zestawy infuzyjne – wkłucia